دیگر اخبار
«خیر» در دو چیز است؛ در بخش «اندیشه» داشتن علم صائب و در بخش «انگیزه» داشتن حِلم صالح

«خیر» در دو چیز است؛ در بخش «اندیشه» داشتن علم صائب و در بخش «انگیزه» داشتن حِلم صالح

ائمه جماعت و جمعه باید هر روز در جهت رشد معنوی خود بکوشند

ائمه جماعت و جمعه باید هر روز در جهت رشد معنوی خود بکوشند

جلد دوم کتاب «سلونی قبل ان تفقدونی؛ تحریر نهج البلاغه» به زیور طبع آراسته شد

جلد دوم کتاب «سلونی قبل ان تفقدونی؛ تحریر نهج البلاغه» به زیور طبع آراسته شد

ترویج «امید»، از موانع مهم گرایش جوانان به مواد مخدر است/حمایت از نخبگان علمی و تولید محصولات فخرآور، امید در جامعه را گسترش می دهد

ترویج «امید»، از موانع مهم گرایش جوانان به مواد مخدر است/حمایت از نخبگان علمی و تولید محصولات فخرآور، امید در جامعه را گسترش می دهد

هر خیری که به امت اسلامی رسیده به سبب اتحاد و احترام متقابل بوده است

هر خیری که به امت اسلامی رسیده به سبب اتحاد و احترام متقابل بوده است

پاسخ آیت الله العظمی جوادی آملی به پروفسور پیرونه در خصوص «آموزه های پیامبر اسلام و صلح جهانی»

پاسخ آیت الله العظمی جوادی آملی به پروفسور پیرونه در خصوص «آموزه های پیامبر اسلام و صلح جهانی»

انسان تا زنده است در کلاس آزمون است/ از آن فتنه‌هایی که انسان را گمراه می‌کند، به خدا پناه ببریم

انسان تا زنده است در کلاس آزمون است/ از آن فتنه‌هایی که انسان را گمراه می‌کند، به خدا پناه ببریم

جایگاه حضرت معصومه سلام الله علیها و لزوم معرفت به آن حضرت

جایگاه حضرت معصومه سلام الله علیها و لزوم معرفت به آن حضرت

پیام به همایش ملی «بررسی آراء و اندیشه های تفسیری آیت الله العظمی جوادی آملی»

پیام به همایش ملی «بررسی آراء و اندیشه های تفسیری آیت الله العظمی جوادی آملی»

کلیپ تصویری؛ پیام به همایش ملی بررسی آراء و اندیشه‌ های تفسیری آیت‌ الله جوادی‌ آملی

کلیپ تصویری؛ پیام به همایش ملی بررسی آراء و اندیشه‌ های تفسیری آیت‌ الله جوادی‌ آملی

شناسه : 22913309


سوره مبارکه «انسان»، آیات 17 تا 25
Loading the player...

أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيم

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيم

﴿وَ يُسْقَوْنَ فيها كَأْساً كانَ مِزاجُها زَنْجَبيلاً (17) عَيْناً فيها تُسَمَّی سَلْسَبيلاً (18) وَ يَطُوفُ عَلَيْهِمْ وِلْدانٌ مُخَلَّدُونَ إِذا رَأَيْتَهُمْ حَسِبْتَهُمْ لُؤْلُؤاً مَنْثُوراً (19) وَ إِذا رَأَيْتَ ثَمَّ رَأَيْتَ نَعيماً وَ مُلْكاً كَبيراً (20) عالِيَهُمْ ثِيابُ سُندُسٍ خُضْرٌ وَ إِسْتَبْرَقٌ وَ حُلُّوا أَساوِرَ مِنْ فِضَّةٍ وَ سَقاهُمْ رَبُّهُمْ شَراباً طَهُوراً (21) إِنَّ هذا كانَ لَكُمْ جَزاءً وَ كانَ سَعْيُكُمْ مَشْكُوراً (22) إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنا عَلَيْكَ الْقُرْآنَ تَنْزيلاً (23) فَاصْبِرْ لِحُكْمِ رَبِّكَ وَ لا تُطِعْ مِنْهُمْ آثِماً أَوْ كَفُوراً (24) وَ اذْكُرِ اسْمَ رَبِّكَ بُكْرَةً وَ أَصيلاً (25).

سوره مبارکه «انسان» طرزي خلقت انسان را تبيين مي‏کند که معادل ندارد يعني هيچ موجودي همتاي انسان نيست، گرچه انسان با بسياري از موجودات مشترکاتي دارد آنها که در حيات و زيست‏شناسي تلاش و کوشش کردند و مشترکات انسان و ميمون را بررسي کردند همه آن تحقيق درست است اما معناي آن اين نيست که انسان همين‏ها را دارد و بس! نظير آن مثال‏هايي که قبلاً ذکر مي‏شد، اگر کسي دوران دبستان و دبيرستان و دانشگاه و فوق ليسانس را گذرانده و فعلاً اشتغال به دوران دکترا دارد، او با دبستاني‏ها، دبيرستاني‏ها، دانشگاهي‏ها و ليسانس‏ها مشترکات فراواني دارد. اثبات مشترکات اين شخص با آنها دليل حصر مقام اين شخص نيست اين شخص فعلاً در دوران دکتراست که در هيچ مسئله‏اي با آن افراد ياد شده و عناوين ياد شده شرکتي ندارد. اگر تحقيق کردند ديدند بين انسان و ميمون هشتاد درصد مشترکات هست مربوط به بدن اينها و قوه تغذيه و تنميه و توليد و اين گونه از امور است، اما آن معارف اعتقادي که انسان دارد ذره‏اي از آن در حيوانات نيست. آن قضاياي کلي که انسان درک مي‏کند نمونه‏اي از آنها در حيوانات نيست حيوان قضاياي وهمي و خيالي را درک مي‏کند هرگز قضيه کليه را درک نمي‏کند و مستحضريد که هيچ علم بدون قضيه کلي پيشرفت نمي‏کند در تمام علوم استدلال هست و استدلال يکي از دو مقدمه‏اش حتماً بايد کلي باشد و حيوان هرگز کلي درک نمي‏کند. اما جريان انسان و جن مشخص شد که در جن گرچه مقاماتي هست، حتي ﴿قالَ عِفْريتٌ مِنَ الْجِنِّ أَنَا آتيكَ بِهِ﴾،[1] اينها هست اما جن هرگز به مقام نبوت نمي‏رسد به مقام امامت نمي‏رسد، به آن ولايت کليه نمي‏رسد. جن پيغمبر دارد ولي نه از جنس خود، امام دارد ولي نه از جنس خود بنابراين هيچ مشترکاتي در بحث نبوت و امامت بين انسان و جن نيست. در جريان فرشته‏ها بين انسان و فرشته در آن مقامات عاليه مشترکات فراوان است اما در اوج مقام که انسان «خليفة الله» است و فرشته «خليفة الله» نيست فصل مميز آنهاست و آن اين است که انسان مي‏تواند بلاواسطه شاگرد خدا باشد و فرشته‏ها چنين صلاحيتي ندارند. انسان مي‏تواند اسماي الهي را بلاواسطه از خدا ياد بگيرد که ﴿وَ عَلَّمَ آدَمَ الأسْماءَ كُلَّهَا﴾،[2] فرشته اين چنين نيست. اگر فرشته اين لياقت را مي‏داشت و اين توان و صلاحيت را مي‏داشت که اسماي الهي را از ذات اقدس الهي فرا بگيرد ديگر جواب الهي کافي نبود؛ فرشته‏ها مي‏گفتند اگر شما خليفه مي‏خواهيد که فرموديد: ﴿إِنِّي جَاعِلٌ فِي الأَرْضِ خَلِيفَةً، ﴿نَحْنُ نُسَبِّحُ بِحَمْدِكَ وَ نُقَدِّسُ لَكَ﴾؛ اما ذات اقدس الهي فرمود: ﴿إِنِّي أَعْلَمُ﴾،[3] چيزي را که شما نمي‏دانيد و آن جريان امتحان تعليم اسماء است که وقتي ﴿عَرَضَهُمْ عَلَی الْمَلائِكَةِ فَقالَ أَنْبِئُوني‏ بِأَسْماءِ هؤُلاء﴾،[4] فرمود «ما اسماء هؤلاء»؟ گفتند ما نمي‏دانيم. ذاتاً نمي‏دانند، يک؛ نمي‏توانند شاگرد بلاواسطه خدا باشند وگرنه بُخلي در افاضه حق تعالي نبود، دو؛ بايد شاگرد «خليفة الله» باشند، سه؛ محور تعليم «خليفة الله» نسبت به ملائکه هم محور انباء است نه تعليم، چهار؛ که فرمود: ﴿يَا آدَمُ أَنْبِئْهُمْ بِأَسْمَائِهِمْ[5] نه «يا آدم علمهم باسماء هؤلاء». در چهار بخش فرشته‏ها از انسان کامل پايين‏ترند و نازل‏ترند. اين است که در زيارت جامعه وجود مبارک امام هادي(سلام الله عليه) مي‏فرمايد: «بِكُمْ فَتَحَ اللَّهُ وَ بِكُمْ يَخْتِم‏»[6] احدي همتاي اهل بيت و عصمت طاهرين و خليفه الهی نيست. اين ذوات قدسي که قرآن معادل‏اند و عِدل قرآن کريم‏اند اوصاف برجسته اينها در صور و آيات قرآن کريم به طور لؤلؤ منثور پراکنده است؛ گاهي به صورت آيه تطهير مطرح است در سوره مبارکه «احزاب»، گاهي هم همان حديث «کساء» به صورت‏هاي ديگر روشن شده، گاهي هم در سوره مبارکه «مائده» ﴿الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ﴾[7] مطرح است، گاهي ﴿يُقيمُونَ الصَّلاةَ وَ يُؤْتُونَ الزَّكاةَ وَ هُمْ راكِعُونَ﴾[8] مطرح است؛ اما گاهي سؤال مي‏شود که اينها مربوط به بعضي از ائمه است نه همه ائمه. در خصوص اين کريمه ﴿وَ يُطْعِمُونَ الطَّعامَ﴾[9] درباره اين چهار نفر هست درباره همه معصومين از چهارده معصوم نيست؛ ولي دو دليل هست که تساوي اينها را بيان مي‏کند: يکي دليل اجمالي است، يکي دليل تفصيلي. دليل اجمالي اين است که فرمود اينها نور واحدند، اگر يک نور هستند پس تفاوتي نيست چون کثرتي در کار نيست. دليل تفصيلي آن تصريح وجود مبارک پيغمبر(صلي الله عليه و آله و سلم) است به اسمای کل واحد واحد اينها که اينها امام معصوم‏اند، اينها حجت بالغه الهي‏اند، فرقي هم بين اينها نيست و مانند آن. بنابراين اگر يک جا وصف بعضي از اينها ذکر شد و جاي ديگر وصف ديگران ذکر شد همه اينها در آن فضايل شريک‏اند، اين طور نيست که حالا مثلاً يک خصيصه‏اي براي سيد الشهداء(سلام الله عليه) باشد که وجود مبارک حضرت امير فاقد آن خصيصه باشد حالا ظهور و بروز فرق مي‏کند. ممکن است يک خصيصه‏اي در ائمه ديگر باشد و ظاهر نشده باشد نه اينکه آنها فاقد باشند.

مطلب ديگر اين است که اهل سنت در عين حال که برخي از اين فضايل را نقل مي‏کنند اما آن عناد مستورشان را نمي‏توانند همواره پنهان کنند آلوسي که اين قسمت‏ها را نقل مي‏کند گاهي به صورت «قيل» گاهي به صورت «و فيه»، گاهي «شايد»، گاهي به اينکه بعضي‏ها اشکال کردند، به اين صورت‏ه. حتي جريان اينکه چرا در اين سوره در عين حال اينکه از بسياري از نِعَم بهشتي ياد شد از حوري ياد نشد آن براي حرمت وجود مبارک فاطمه زهرا(سلام الله عليها) است اين را نقل مي‏کند، اما اين طور نيست که خودش بگويد؛ از ديگران نقل مي‏کند اين طور نيست که سالم بگذرد به هر حال يک نيشي يک طعني يک شبهه‏اي در آن هست اين طور نيست که براي او مسلّم شده باشد، سرّ اينکه نامي از فرشته در اين سوره برده نشده به رعايت حرمت وجود مبارک فاطمه زهرا(سلام الله عليها) است اصل اينکه درباره آنهاست آن به صورت «قيل» و «قال» رد مي‏شود و اصل اينکه چرا از حور العين در اينجا سخني به ميان نيامده اين را هم گرچه بازگو مي‏کند، اما با يک کنايه‏هايي عبور مي‏کند.[10]

عمده آن است که نظم اساسي اين سوره مبارکه از مراحل نازل شروع مي‏شود تا آن مرحله عاليه. در قرآن کريم فرمود بهشتي‏ها هر چه بخواهند برايشان حاصل است ﴿لَهُمْ ما يَشاؤُنَ فِيها[11] يعني مشيئت اينها در طول علل و اسباب نِعَم بهشتي است هر چه بخواهند حاضر است؛ منتها در آنجا بد خواسته نمي‏شود به نحو نفي جنس که ﴿لَا لَغْوٌ فِيهَا وَ لاَ تَأْثِيمٌ﴾.[12] عمده آن است که هر چه بخواهند حاصل است، نه هر چه حاصل است اينها مي‏خواهند. بعضي از نِعَم در بهشت است که اينها نمي‏خواهند نه براي اينکه اينها مايل نباشند براي اينکه نمي‏دانند. اينکه فرمود: ﴿لَهُمْ ما يَشاؤُنَ فِيها وَ لَدَيْنَا مَزِيدٌ﴾ چند بار اين ذکر شده که اين فوق مشيئت آنهاست براي اينکه درک نمي‏کنند تا بخواهند. آن نمونه‏هايي که بارها عرض مي‏شد از همين قبيل است؛ الآن مؤمنين نعمت‏هاي فراواني مي‏خواهند اما هيچ کشاورزي، هيچ دامداري از خدا درخواست نمي‏کند اي کاش من نسخه خطي و مصحّح تهذيب شيخ طوسي را داشته باشم، اين نعمت را او درک نمي‏کند، نه اينکه آن نعمت نباشد. بعضي از نِعَم است که اهل بهشت درک نمي‏کنند تا بخواهند.

 تاکنون آن شراب مشخص شد که از کدام چشمه است، آن کاسه مشخص شد که چگونه است، آن ظرف مشخص شد ساقي مشخص شد که ﴿يَطُوفُ عَلَيْهِمْ وِلْدانٌ مُخَلَّدُونَ﴾؛ ساقي مشخص، شراب مشخص، کاسه مشخص، اقسام حرير هم مشخص؛ حرير نازک که زيرپوش است و حرير ضخيم که روپوش است، آن حرير نازک زيرپوش به نام سُندس است، آن حرير ضخيم روپوش به نام استبرق است، همه اينها مشخص شد؛ اما در آيات در جمعبندي نهايي ميفرمايد يک سلسله چيزهايي است که اينها حالا نميخواهند تاکنون اين چيزهايي بود که اينها درک ميکردند ﴿وَ إِذا رَأَيْتَ ثَمَّ رَأَيْتَ نَعيماً وَ مُلْكاً كَبيراً﴾ و مانند آن.

پرسش: ...

پاسخ: ميل دارند يک کمالي است يک لذتي است اينها ميخواهند؛ هم ميل جسماني هست هم ميل روحاني هست. خدا غريق رحمت کند شيخنا الاستاد مرحوم حکيم الهي قمشهاي را اين بارها ميگفت آرزوي ما اين است که نهج البلاغه را در بهشت خدمت حضرت امير بخوانيم اين يک آرزويي است اين يک علمي است، تنها لذتهاي جسماني که نيست اين لذتها هم هست، اما هر کسي به اندازه خودش. در قرآن کريم فرمود: ﴿لَهُمْ دَرَجَاتٌ[13] يک، در سوره «انفال» و «آل عمران» که بحثش گذشت، فرق اين دو سوره در اين دو آيه اين است که برخيها درجات ميطلبند فرمود ﴿هُمْ دَرَجَاتٌ؛[14] بعضيها از باب اتحاد عالم و معلوم اتحاد شخص و نظير اينکه «أَنَا مَدِينَةُ الْحِكْمَةِ وَ هِيَ الْجَنَّةُ وَ أَنْتَ يَا عَلِيُّ بَابُهَا»[15] آن در سوره «آل عمران» يا سوره «انفال» با اين تفاوت آمده است يکي ﴿لَهُمْ دَرَجَاتٌ يکي ﴿هُمْ دَرَجَاتٌ اينجا «لام» محذوف نيست، خود اين شخص اين مرتبه را داراست اين مرتبه است؛ آن وقت لذتهاي جسماني هست لذتهاي روحاني هست ميخواهند چيزهايي را بفهمند کمالاتشان زياد بشود اينها هست.

پرسش: ...

پاسخ: بله علم هست فکر هست؛ منتها حالا تمثّل حرکت هست ليل و نهار تمثّلش هست. غرض اين است که گرچه ﴿لا يَرَوْنَ فيها شَمْساً وَ لا زَمْهَريراً﴾[16] ولي آثار هست اين طور نيست که حالا انسان از ماندنش خسته بشود، آنجا ثابت است نه ساکن؛ لذا خستگي در بهشت راه ندارد. عمده اين است که اينها با ﴿لَهُمْ ما يَشاؤُنَ﴾ به سر بردند. از آن به بعد ساقي را خدا مشخص نکرد خودش فرمود من ساقي هستم. شراب را مشخص نکرد که از چه چشمهاي است به چه گروهي ميدهند به دست چه کسي ميدهند آنها را هيچ ذکر نکرد ظاهرش اين است که خودش شخصاً دخالت ميکند که فرمود: ﴿وَ سَقاهُمْ رَبُّهُمْ شَراباً طَهُوراً﴾.

آن روايت نوراني که مرحوم امين الاسلام در مجمع البيان نقل کرد قابل قيمتگذاري نيست؛ آن روايت اين است که اگر از آن شراب نوشيدند از ماسوي الله فارغ هستند «إذ لا طاهر من تدنّس من الأكوان إلا الله‏».[17] اگر کسي به دَنَس به غبار و چرک خودخواهي بهشتخواهي، حوريخواهي و مانند آن متدنّس و آلوده است پاک نيست. اين شراب، شراب طهور است «إذ لا طاهر من تدنَّس بغير الله» اين خيلي حرف بلندي است. بعد دارد «رووه» نه تنها يک نفر و دو نفر، «رووه عن جعفر بن محمد الصادق(عليهما السلام)». اين مقام چه مقامي است؟ آنجا که ساقي خود خدا باشد. چشمهاش کافور جايش مشخص شد زنجبيل مشخص شد تسنيم مشخص شد اما اين نامي ندارد ساقي هم آنها نيست آنها به دست آنها خدا سقي نميکند ﴿وَ سَقاهُمْ رَبُّهُمْ شَراباً طَهُوراً﴾ اين آخرين قله است، اين ﴿لَدَيْنَا مَزِيدٌ﴾ است، آن ﴿لَهُمْ ما يَشاؤُنَ فِيها است، اين ﴿لَدَيْنَا مَزِيدٌ﴾. اين البته برای همين ذوات قدسي است بعيد است ديگران به اين مقام برسند.

بنابراين در اينجا که فرمود اينها شراب طهور دادند و از غير خدا اينها غافلاند در سوره مبارکه «صافات» دارد که هيچ کسي حق مدح خدا را ندارد مگر يک گروه خاص. آيه 159 به بعد سوره مبارکه «صافات» ﴿سُبْحانَ اللَّهِ عَمَّا يَصِفُونَ﴾ خدا منزه است از چيزي که هر کسي او را وصف بکند؛ چون به هر حال يک حقيقت نامتناهي را چه کسي ميتواند وصف بکند؟ هر موجودي خدا را وصف بکند به اندازه فکر خود، خدا را وصف ميکند و خدا از او منزه است قابل وصف نيست ﴿سُبْحانَ اللَّهِ عَمَّا يَصِفُونَ ٭ إِلاَّ عِبادَ اللَّهِ الْمُخْلَصينَ﴾[18] اين عباد مخلَص به زبان خدا، خدا را مدح ميکنند؛ اين «كُنْتُ ... لِسَانَهُ»[19] «كُنْتُ سَمْعَهُ» «کنت کذا و کذا»، در قرب نوافل، در قرب فرائض اينها که طاهر شدند «عما سوي الله» به زبان الهي خدا را وصف ميکنند؛ لذا خدا تسبيح اينها را امضا کرده است. فرمود: ﴿سُبْحانَ اللَّهِ عَمَّا يَصِفُونَ﴾ خدا منزه است از آنچه ديگران خدا را وصف ميکنند؛ چون هر وصفي که انسان ميکند به مقدار فهم خودش وصف ميکند يعني يک موجود محدود؛ اما اگر عباد مخلصين اگر وصف بکنند، اين وصف را خدا امضا ميکند چون اينها از آن شراب طهور نوشيدند و لسان اينها شده لسان الهي و به لسان الهي سخن ميگويند و به لسان الهي تکلم دارند و دعا ميکنند و مانند آن.

مطلب ديگر آن است که قرآن کريم گرچه اين اوصاف برجسته را برای اين ذوات قدسي ميداند اما براي ما هم سهمي قائل است به اندازه لياقت ما؛ لکن ما اين عملي که انجام ميدهيم يک وقت است که ميگوييم اين عمل فلان ثواب را دارد؛ اين درست است، درست است که اگر کسي فلان کار را بکند مثلاً انفاق بکند فلان درجه از ثواب را دارد؛ اما يک راهنمايي قرآن کريم ميکند که آن راهنماييها خيلي رايج نيست و آن اين است که انسان که کار خير انجام ميدهد آن مقداري که خدايا قبول بکن، کار خير بکن، سعادت به ما بده، عاقبت ما را خير بکن بهشت بده! اينها جزاهايي است که انسان ميخواهد. اما اگر کسي کار خير انجام بدهد و غرض او الهي باشد و اين نکته را در نظر داشته باشد، خدايا من اين کار را انجام ميدهم که ثابت قدم بمانم، من اين کار را انجام بدهم که روحيه بلند پيدا کنم، من اين کار را انجام بدهم که غير از تو نخواهم. اين يک تعليم خاصي است که قرآن کريم در پايان بخش پاياني سوره مبارکه «بقره» مشخص فرمود. در سوره مبارکه «بقره» اين قسمت معروف است که: ﴿مَثَلُ الَّذِينَ يُنفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ فِي سَبِيلِ اللّهِ﴾ پاداش آن را ذکر ميکند ﴿كَمَثَلِ حَبَّةٍ أَنْبَتَتْ سَبْعَ سَنَابِلَ فِي كُلِّ سُنْبُلَةٍ مِاْئَةُ حَبَّةٍ وَ اللّهُ يُضَاعِفُ لِمَن يَشَاءُ وَ اللّهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ﴾[20] که چندين بخش است کسي که يک کار خيري انجام ميدهد مربوط به معرفت و نيت اوست؛ اين مثل آن است که يک حبه گندم را در زمين بکارد اين يک حبه هفت خوشه بروياند، هر خوشهاي صد حبه گندم داشته باشد اين ميشود يکي هفتصدتا؛ ﴿كَمَثَلِ حَبَّةٍ أَنْبَتَتْ سَبْعَ سَنَابِلَ﴾ يک حبه گندم هفت خوشه، ﴿فِي كُلِّ سُنْبُلَةٍ مِاْئَةُ حَبَّةٍ﴾ هر خوشهاي صد حبه، يکي ميشود هفتصد تا؛ اين بخش اول است. ﴿وَ اللّهُ يُضَاعِفُ لِمَن يَشَاءُ اين ضِعف به معناي دو برابر باشد اين هفتصد تا ميشود 1400 تا. اگر به معناي بيشتر باشد که حد خاصي ندارد؛ اما عمده مقام سوم است ﴿وَ اللّهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ﴾، نه يعني يکي را هفتصد تا، نه يعني يکي را 1400 تا، يکي را به قدري ميدهيم که فقط خدا ميداند، اين حدّ و مرزي ندارد. يک کاري را علي بن ابيطالب(سلام الله عليه) کرد به عنوان «لَضَرْبَةُ عَلِيِّ لِعَمْرٍو يَوْمَ الْخَنْدَقِ» که خدا به او پاداشي داد که اصلاً به حساب نميآيد که «تَعْدِلُ عِبَادَةَ الثَّقَلَيْن‏»[21] اين چه به حساب ميآيد؛ عبادت ثقلين، همه انبيا و اوليا در انسان و همه جنّهاي مؤمن در جن؛ «تَعْدِلُ عِبَادَةَ الثَّقَلَيْن‏» اين به حساب در نميآيد. اينها پاداشي است که خداي سبحان به عمل خير ميدهد؛ اما آنچه در بخش ديگري از همان سوره مبارکه «بقره» ذکر فرمود، آيه 265 همان سوره است فرمود: ﴿وَ مَثَلُ الَّذِينَ يُنْفِقُونَ أَمْوَالَهُمُ ابْتِغَاءَ مَرْضَاتِ اللّهِ﴾، يک؛ ﴿وَ تَثْبِيتَاً مِنْ أَنْفُسِهِمْ﴾،[22] دو؛ ﴿كَمَثَلِ جَنَّةٍ بِرَبْوَة﴾ آنها که کار خير انجام ميدهند با دو هدف يکي «قربة الي الله»، يکي اينکه خود من بالا بيايم، روح سخا در من پيدا بشود، روح گذشت در من پيدا بشود، روحم به اعتلا بار يابد. ﴿وَ مَثَلُ الَّذِينَ يُنْفِقُونَ أَمْوَالَهُمُ ابْتِغَاءَ مَرْضَاتِ اللّهِ﴾، يک؛ ﴿وَ تَثْبِيتَاً مِنْ أَنْفُسِهِمْ﴾، دو؛ خدايا اين کار خير را انجام میدهم که در طول عمرم نلغزم، اين کار خير را ميکنم که پايم نلغزد قلبم نلغزد دستم نلغزد، نه کج بروم نه کج بخواهم؛ اين اخلاق است که با فقه گره خورده است اين سخن از بهشتخواستن نيست آن بهشت را بعد ذکر ميکند. اين به ما ياد ميدهد که انسان ميتوان کار خير انجام بدهد «لله» که ثوابش را ميدهد و موقعيت خودش را تثبيت کند که خدايا من ديگر نلغزم. ببينيد اگر درختي آن قدرت را ميداشت که از جا حرکت ميکرد چند سطل آب از رودخانه ميگرفت به پاي خود ميريخت اين درخت حرفش چه بود؟ حرف اين درخت اين است که خدايا من اين آبها را به پاي خودم ميريزم که ريشه پيدا کنم تثبيت بشوم نلغزم! کسي که دارد کار خير ميکند اين آيه يادش ميدهد که تو هم اين طور فکر کن. بهشت را بله خدا ميدهد جهنم را هم از تو دور ميکند اما تو به هر حال در معرض خطر نباش خودت را تثبيت کن موقعيت خودت را تثبيت کن؛ اين کاري به بحث بهشت و جهنم ندارد اين تثبيت موقعيت است که خدايا من با اين کارم مغرور نشوم اين کار را هم ادامه بدهم و فخرفروشي نکنم نگويم کم آوردم نگويم کم ميشود موقعيت من تثبيت بشود تثبيت بشود که «لَا تُحَرِّكُهُ الْعَوَاصِف»[23] بشوم. حوادث در عالم زياد است گاهي اقتصاد است گاهي سياست است گاهي حکومت است گاهي کم است گاهي زياد است، من نلغزم؛ اين يک مقامي است اين در کمالات اخلاقي است خدايا آن توفيق را به من بده که به وسيله اين کار خير هيچ وقت نلغزم همين! اين چه کار به آيات ديگر دارد اين از غرر آيات اخلاقي ماست اينها محصول آن شراب طهور است آن شراب طهور، انسان را طرزي تثبيت ميکند که «ثبتهم الله»، «يثبتهم الله» تثبيت ميکند و ديگر نميلغزد. آن وقت در بخشهاي ديگر همين سوره مبارکه «انسان» فرمود وقتي که شراب طهور به آنها داد ميفرمايد که ﴿إِنَّ هذا كانَ لَكُمْ جَزاءً وَ كانَ سَعْيُكُمْ مَشْكُوراً﴾؛ چون در بخشهايي از سوره مبارکه «ابراهيم» فرمود: اگر اهل شکر بوديد خود شما را بالا ميآورم نه مال شما را بالا ميآورم ﴿لَئِن شَكَرْتُمْ لَأَزِيدَنَّكُمْ﴾[24] نه «لأزيدن اموالکم و اولادکم و کذا و کذا»؛ خود شما را بالا ميآورم؛ اين ميشود شيخ انصاري او ميشود محقق اردبيلي او ميشود کذا و کذا؛ خود شخص را بالا ميآورند ﴿لَأَزِيدَنَّكُمْ﴾ نه «لأزيدن اموالک و کذا و کذا» اين هم از همان قبيل است ﴿كانَ سَعْيُكُمْ مَشْكُوراً﴾.

پرسش: ...

پاسخ: آن در بهشت است، در دنيا البته براي خواص حاصل است. اگر از هر غفلتي منزه شدند و همين طوري که در اين بيان اهل بيت(عليهم السلام) بود که ﴿لاَ نُرِيدُ مِنكُمْ جَزَاءً وَ لاَ شُكُوراً﴾[25] هيچ توقعي نداريم که شما تشکر کنيد يا نام ما را ببرند کسي از ما مدح کند اينها را نميخواهيم هيچ، هيچ! هر چه که غير خداست فراموش کردند. اين رها کردن از غير خداست حالا تعبيراتي که در اين کتابها هست ميگويند مقام فنا و امثال ذلک است؛ ولي به هر حال غير خدا را نميخواهند و غير خدا را نميبينند. اين در دنيا براي خواص حاصل است در آخرت ظهور ميکند. بعد فرمود: ﴿إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنا عَلَيْكَ الْقُرْآنَ تَنْزيلاً﴾ بعد از اينکه آن بخشها را ذکر کردند فرمود اين حرفها از همين قرآن در ميآيد، اين توان آن را دارد که انسان را به آن بارگاه برساند ﴿إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنا عَلَيْكَ﴾ با تأکيد ضمير ﴿إِنَّا﴾ با ﴿نَحْنُ﴾؛ ﴿إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنا عَلَيْكَ الْقُرْآنَ تَنْزيلاً ٭ فَاصْبِرْ لِحُكْمِ رَبِّكَ وَ لا تُطِعْ مِنْهُمْ آثِماً أَوْ كَفُوراً ٭ وَ اذْكُرِ اسْمَ رَبِّكَ بُكْرَةً وَ أَصيلاً﴾ اينها صف بستند از هر طرف، تو در اثر اينکه نام مبارک «الله» تو را از هر چه غير خداست طاهر کرده است بردبار باش نه به مدح اينها دل ببند نه از مذمت اينها نگران باشد ﴿فَاصْبِرْ لِحُكْمِ رَبِّكَ وَ لا تُطِعْ مِنْهُمْ آثِماً أَوْ كَفُوراً﴾ چه آنها کافرند ملحدند مشرکاند يا نه داخلي آسيبرسان هستند مسلمان هستند به حسب ظاهر، کافر نيستند اهل شرک و الحاد نيستند يک دشمنان داخلياند نه اينها و نه آنها هيچ کدام شما را آسيب نرساند. ﴿وَ اذْكُرِ اسْمَ رَبِّكَ بُكْرَةً وَ أَصيلاً﴾ صبح و شام، نه يعني دو تا برنامه، يکي صبح يک شام که مثلاً به فلان بيمار بگويند اين قرص را يک بار صبح بخور يکي شام. صبح و شام يعني مستمر، دائماً به ياد ذات اقدس الهي باش که هيچ لحظه غفلت نکني؛ آنگاه ﴿وَ مِنَ اللَّيْلِ فَاسْجُدْ لَهُ وَ سَبِّحْهُ لَيْلاً طَويلاً﴾. جريان شب را برهان اقامه کرد مسئله سحر را فرمود که همه خواباند مزاحمي در کار نيست ﴿إِنَّ ناشِئَةَ اللَّيْلِ﴾ اصلاً نشئه خاص دارد سحر. ﴿أَشَدُّ وَطْئاً وَ أَقْوَمُ قيلاً﴾ که بحثش قبلاً گذشت؛ فرمود شب را فراموش نکن، سحر را فراموش نکن، ياد خدا را در سحر فراموش نکن، تا تبعات بعدي آن.

«و الحمد لله رب العالمين»

 



[1]. سوره نمل، آيه39.

2. سوره بقره، آيه31.

[3]. سوره بقره، آيه30.

1. سوره بقره، آيه31.

[5]. سوره بقره، آيه33.

[6]. من لا يحضره الفقيه، ج2، ص615.

[7]. سوره مائده، آيه3.

[8]. سوره مائده، آيه55.

[9]. سوره انسان، آيه8.

[10]. روح المعاني، ج‏15، ص170 ـ 174.

[11]. سوره ق، آيه35.

[12]. سوره طور, آيه23.

[13]. سوره انفال، آيه4.

[14]. سوره آل عمران، آيه163.

[15]. الأمالي(للصدوق)، النص، 388.

[16]. سوره انسان، آيه13.

[17]. مجمع البيان في تفسير القرآن، ج‏10، ص623.

[18]. سوره صافات، آيات159 و 160.

[19]. الكافي (ط ـ الإسلامية)، ج‏2، ص352.

[20] . سوره بقره، آيه261.

[21]. عوالي اللئالي العزيزية في الأحاديث الدينية، ج‏4، ص86.

[22]. سوره بقره، آيه265.

[23]. الكافي (ط ـ الإسلامية)، ج1، ص455.

[24]. سوره إبراهيم، آيه7.

[25] . سوره إنسان، آيه9.